6 tác hại của trí tuệ nhân tạo đối với con người hiện nay

Trí tuệ nhân tạo đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng tác động sâu rộng đến đời sống xã hội. Bên cạnh những thay đổi tích cực, AI cũng đặt ra nhiều vấn đề đáng lo ngại về kinh tế, xã hội và quyền con người. Vì vậy, việc phân tích tác hại của trí tuệ nhân tạo là cần thiết nhằm nhìn nhận rõ những rủi ro và định hướng sử dụng công nghệ này một cách phù hợp. Hãy cùng Cogover tìm hiểu kỹ hơn ngay dưới bài viết ngày nhé!

1. Ứng dụng của Trí tuệ nhân tạo

Trước khi phân tích những tác động tiêu cực, cần nhìn nhận rằng trí tuệ nhân tạo đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của đời sống. Việc hiểu rõ AI đang được sử dụng như thế nào sẽ giúp làm rõ bối cảnh và nguyên nhân dẫn đến các hệ quả sau này.

1.1 Khoa học và nghiên cứu

Trong lĩnh vực khoa học và nghiên cứu, trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng rộng rãi, đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả và tốc độ nghiên cứu. Nhờ khả năng xử lý dữ liệu và học hỏi từ các mô hình phức tạp, AI góp phần thay đổi cách các nhà khoa học tiếp cận và khai thác tri thức.

Cụ thể, AI đang hỗ trợ khoa học và nghiên cứu thông qua nhiều hoạt động tiêu biểu như:

• Phân tích và xử lý dữ liệu lớn: AI giúp xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ từ thí nghiệm, quan sát hoặc khảo sát, từ đó phát hiện các quy luật, xu hướng và mối liên hệ mà con người khó nhận ra bằng phương pháp truyền thống.
• Mô phỏng và dự đoán hiện tượng khoa học: Các mô hình học máy hỗ trợ mô phỏng quá trình vật lý, hóa học, sinh học hoặc biến đổi khí hậu, giúp giảm chi phí và rủi ro so với thử nghiệm thực tế.
• Hỗ trợ nghiên cứu y sinh và phát triển thuốc: AI được ứng dụng trong phân tích gene, protein, phát hiện sớm bệnh lý và đề xuất các hợp chất tiềm năng trong quá trình phát triển dược phẩm.
• Tự động hóa quy trình nghiên cứu: AI hỗ trợ sàng lọc tài liệu khoa học, tổng hợp nghiên cứu liên quan, thiết kế thí nghiệm và đánh giá kết quả, giúp tiết kiệm thời gian và giảm sai sót chủ quan.

Đọc thêm: AI viết tắt là gì? Ứng dụng của công nghệ AI trong các lĩnh vực

1.2 Y tế

Trong lĩnh vực y tế, trí tuệ nhân tạo (AI) đang được xem là một trong những công nghệ có tiềm năng tạo ra những thay đổi lớn trong công tác khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe. Với khả năng xử lý nhanh và chính xác lượng lớn dữ liệu y khoa, AI hỗ trợ các cơ sở y tế nâng cao hiệu quả chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh nhân.

Cụ thể, AI được ứng dụng trong lĩnh vực y tế thông qua các hoạt động sau:

• Hỗ trợ chẩn đoán bệnh: AI phân tích hình ảnh y khoa như X-quang, CT, MRI để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, hỗ trợ bác sĩ trong việc chẩn đoán bệnh chính xác hơn.
• Cá nhân hóa phác đồ điều trị: Dựa trên dữ liệu bệnh án, tiền sử bệnh và phản ứng điều trị, AI giúp đề xuất phương án điều trị phù hợp với từng bệnh nhân.
• Hỗ trợ theo dõi và chăm sóc bệnh nhân: Các hệ thống AI được tích hợp trong thiết bị y tế thông minh giúp theo dõi tình trạng sức khỏe, phát hiện sớm nguy cơ và cảnh báo kịp thời cho nhân viên y tế.
• Quản lý dữ liệu và vận hành y tế: AI hỗ trợ quản lý hồ sơ bệnh án điện tử, tối ưu hóa quy trình khám chữa bệnh và phân bổ nguồn lực trong bệnh viện.

1.3 Giáo dục

Trong lĩnh vực giáo dục, trí tuệ nhân tạo (AI) đang từng bước được ứng dụng nhằm đổi mới phương pháp dạy và học, đồng thời hỗ trợ công tác quản lý giáo dục. Sự phát triển của các công cụ AI đã mở ra nhiều cơ hội cá nhân hóa quá trình học tập và nâng cao khả năng tiếp cận tri thức cho người học ở nhiều cấp độ khác nhau.

Cụ thể, AI được ứng dụng trong giáo dục thông qua các hoạt động sau:

• Cá nhân hóa việc học tập: AI phân tích năng lực, tiến độ và phong cách học của từng người học để đề xuất nội dung, lộ trình và phương pháp học phù hợp.
• Hỗ trợ giảng dạy và đánh giá: Các hệ thống AI hỗ trợ chấm bài tự động, tạo đề kiểm tra, đánh giá năng lực học sinh - sinh viên một cách nhanh chóng và nhất quán.
• Cung cấp trợ lý học tập thông minh: Chatbot và trợ lý AI giúp giải đáp thắc mắc, hỗ trợ ôn tập và cung cấp tài liệu học tập mọi lúc, mọi nơi.
• Quản lý và phân tích dữ liệu giáo dục: AI hỗ trợ nhà trường theo dõi kết quả học tập, phát hiện sớm nguy cơ bỏ học và tối ưu hóa công tác quản lý đào tạo.

Tìm hiểu ngay: 10 ví dụ chuyển đổi số thành công và 5 xu hướng chuyển đổi số nổi bật năm 2026

1.4 Sản xuất công nghiệp

Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, trí tuệ nhân tạo (AI) đang được ứng dụng mạnh mẽ nhằm nâng cao năng suất, giảm chi phí và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Việc tích hợp AI vào dây chuyền sản xuất góp phần thúc đẩy tự động hóa và chuyển đổi mô hình nhà máy truyền thống sang mô hình sản xuất thông minh.

Cụ thể, AI được ứng dụng trong sản xuất công nghiệp thông qua các hoạt động sau:

• Tự động hóa dây chuyền sản xuất: AI điều khiển robot và máy móc thông minh, giúp thực hiện các công việc lặp đi lặp lại với độ chính xác cao và giảm sự phụ thuộc vào lao động thủ công.
• Kiểm soát và đảm bảo chất lượng sản phẩm: AI phân tích hình ảnh và dữ liệu từ cảm biến để phát hiện lỗi sản phẩm, từ đó giảm tỷ lệ sai sót và nâng cao chất lượng đầu ra.
• Dự đoán và bảo trì thiết bị: Các hệ thống AI có khả năng dự đoán hỏng hóc máy móc, hỗ trợ bảo trì chủ động, giúp giảm thời gian ngừng hoạt động và chi phí sửa chữa.
• Tối ưu hóa quản lý sản xuất và chuỗi cung ứng: AI hỗ trợ lập kế hoạch sản xuất, quản lý tồn kho và điều phối nguồn lực hiệu quả hơn.

Đọc thêm: Chuyển đổi số là gì? Tầm quan trọng trong bối cảnh hiện nay

2. 6 tác hại của trí tuệ nhân tạo AI đối với con người

Việc trí tuệ nhân tạo ngày càng can thiệp sâu vào các hoạt động kinh tế, xã hội và đời sống con người đang làm phát sinh nhiều hệ lụy đáng lo ngại. Dưới đây là 6 tác hại của trí tuệ nhân tạo đối với con người.

2.1 Tăng tỷ lệ thất nghiệp trên toàn cầu

Một trong những tác hại rõ rệt của trí tuệ nhân tạo đối với con người là gây áp lực lên thị trường lao động và tăng nguy cơ thất nghiệp. Khi AI và tự động hóa tiếp nhận các nhiệm vụ lặp lại hoặc quy trình hóa, nhiều vị trí truyền thống dần bị thay thế, dẫn đến nhu cầu tuyển dụng giảm ở nhiều ngành như sản xuất, hành chính, dịch vụ khách hàng và công nghệ.

Theo một báo cáo tổng hợp của nhiều tổ chức nghiên cứu, khoảng 40% công việc trên toàn cầu có nguy cơ bị AI tác động trong thập niên tới. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến nhóm lao động phổ thông và lao động không chuyên, trong khi những người lao động có kỹ năng cao hơn có thể thích nghi tốt hơn.

Đọc ngay: Big data là gì? 7 đặc điểm quan trọng và ứng dụng của dữ liệu lớn

2.2 Thiếu tính linh hoạt do phụ thuộc vào AI

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo ngày càng rộng rãi đang khiến con người phụ thuộc quá mức vào công nghệ, từ đó làm giảm tính linh hoạt trong tư duy và hành động. Khi nhiều quyết định được giao cho AI xử lý tự động, con người có xu hướng làm theo kết quả do hệ thống đề xuất mà ít kiểm chứng hoặc điều chỉnh theo bối cảnh thực tế.

Sự phụ thuộc này đặc biệt rõ trong các lĩnh vực như quản lý, giáo dục, y tế và kinh doanh, nơi AI được sử dụng để phân tích dữ liệu, dự báo và ra quyết định. Trong những tình huống bất ngờ hoặc dữ liệu đầu vào không đầy đủ, AI có thể đưa ra kết quả sai lệch, trong khi con người lại thiếu khả năng thích ứng nhanh do đã quen dựa vào công nghệ.

2.3 Nguy cơ rò rỉ dữ liệu gây mất an toàn

Một trong những tác hại nghiêm trọng của trí tuệ nhân tạo là nguy cơ rò rỉ dữ liệu và mất an toàn thông tin. AI thường phải thu thập, lưu trữ và phân tích lượng lớn dữ liệu cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức, khiến chúng trở thành mục tiêu hấp dẫn cho các cuộc tấn công mạng.

Khi hệ thống AI bị xâm nhập, dữ liệu nhạy cảm như thông tin cá nhân, hồ sơ y tế, tài chính hoặc dữ liệu kinh doanh có thể bị đánh cắp hoặc sử dụng sai mục đích. Ngoài ra, việc quản lý dữ liệu không chặt chẽ hoặc phụ thuộc vào bên thứ ba cũng làm gia tăng rủi ro rò rỉ thông tin.

Bài viết liên quan: 

• Phân biệt số hóa và chuyển đổi số, mối quan hệ giữa chúng là gì?
• Số hóa quy trình là gì? 8 bước triển khai số hóa quy trình doanh nghiệp

2.4 Vi phạm quyền riêng tư

Trí tuệ nhân tạo ngày càng phụ thuộc vào việc thu thập và phân tích dữ liệu cá nhân, từ đó làm gia tăng nguy cơ vi phạm quyền riêng tư của con người. Nhiều hệ thống AI sử dụng dữ liệu về hành vi, thói quen, vị trí và thông tin cá nhân mà người dùng không hoàn toàn nhận thức hoặc kiểm soát được.

Việc AI theo dõi, phân tích và dự đoán hành vi có thể dẫn đến tình trạng giám sát quá mức, xâm phạm đời sống riêng tư của cá nhân. Ngoài ra, nếu dữ liệu bị sử dụng sai mục đích hoặc chia sẻ trái phép, quyền riêng tư của người dùng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

2.5 Hành lang pháp luật lỏng lẻo

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang diễn ra nhanh hơn khả năng hoàn thiện của hệ thống pháp luật, dẫn đến hành lang pháp lý cho AI còn nhiều khoảng trống. Nhiều quốc gia chưa có quy định rõ ràng về trách nhiệm pháp lý khi AI gây ra sai sót, thiệt hại hoặc vi phạm quyền lợi của con người.

Việc thiếu các chuẩn mực và quy định cụ thể khiến AI dễ bị lạm dụng trong các hoạt động như thu thập dữ liệu trái phép, thao túng thông tin hoặc ra quyết định thiếu minh bạch. Đồng thời, khi xảy ra sự cố, việc xác định trách nhiệm giữa con người, tổ chức và hệ thống AI trở nên phức tạp.

2.6 Nguy cơ bị tấn công trên mạng

Trí tuệ nhân tạo ngày càng trở thành mục tiêu hấp dẫn của các cuộc tấn công mạng tinh vi. Khi AI được tích hợp sâu vào hệ thống quản lý, tài chính, y tế và hạ tầng số, việc bị xâm nhập có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng trên diện rộng.

Các đối tượng xấu có thể lợi dụng lỗ hổng trong hệ thống AI để đánh cắp dữ liệu, thao túng thuật toán hoặc làm gián đoạn hoạt động của tổ chức. Ngoài ra, AI còn có thể bị khai thác để tạo ra các hình thức tấn công mạng mới như giả mạo thông tin, lừa đảo trực tuyến hoặc tấn công tự động với quy mô lớn.

Tìm hiểu thêm: Số hóa dữ liệu là gì? Quá trình số hóa dữ liệu cho doanh nghiệp

3. Định hướng sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách bền vững

Trước những tác hại đã được phân tích, việc tìm ra giải pháp nhằm kiểm soát và sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách hợp lý là điều cần thiết. Định hướng phát triển AI bền vững không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn đảm bảo công nghệ này phục vụ con người một cách lâu dài và có trách nhiệm.

3.1 Nâng cao vai trò con người trong hệ thống AI

Để hạn chế tác hại của trí tuệ nhân tạo, cần khẳng định vai trò trung tâm của con người trong quá trình phát triển và sử dụng AI. Dù AI có khả năng xử lý dữ liệu hiệu quả, các quyết định quan trọng vẫn cần sự giám sát, đánh giá và chịu trách nhiệm từ con người nhằm tránh sai lệch do thuật toán hoặc dữ liệu không đầy đủ.

Việc sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, thay vì thay thế hoàn toàn tư duy con người, giúp duy trì khả năng phán đoán, đạo đức và tính linh hoạt trong ra quyết định. Khi con người chủ động kiểm soát AI, công nghệ này sẽ phát huy lợi ích tích cực và giảm thiểu những tác động tiêu cực đối với xã hội.

3.2 Hoàn thiện khung pháp lý và tiêu chuẩn quản lý AI

Việc hoàn thiện khung pháp lý là giải pháp cần thiết nhằm kiểm soát các tác hại của trí tuệ nhân tạo. Các quy định rõ ràng về quyền riêng tư, bảo mật dữ liệu và trách nhiệm pháp lý sẽ giúp hạn chế tình trạng lạm dụng AI và bảo vệ quyền lợi của con người.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các tiêu chuẩn quản lý và đạo đức trong phát triển, triển khai AI giúp đảm bảo công nghệ này được sử dụng minh bạch, có kiểm soát và phù hợp với lợi ích xã hội. Khi hành lang pháp luật được hoàn thiện, trí tuệ nhân tạo sẽ phát triển theo hướng an toàn và bền vững hơn.

3.3 Đào tạo và nâng cao kỹ năng cho người lao động

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của trí tuệ nhân tạo đối với việc làm và xã hội, việc đào tạo và nâng cao kỹ năng cho con người là giải pháp quan trọng. Người lao động cần được trang bị kỹ năng số, tư duy công nghệ và khả năng thích nghi với môi trường làm việc có sự hỗ trợ của AI.

Bên cạnh đào tạo chuyên môn, việc phát triển các kỹ năng mềm như tư duy phản biện, sáng tạo và ra quyết định giúp con người giữ vai trò chủ động trước sự phát triển của AI. Khi được chuẩn bị đầy đủ về kỹ năng, con người sẽ tận dụng tốt lợi ích của trí tuệ nhân tạo và hạn chế các rủi ro mà công nghệ này mang lại.

3.4 Tăng cường an ninh mạng và bảo mật dữ liệu

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, việc tăng cường an ninh mạng và bảo mật thông tin là giải pháp không thể thiếu. Các tổ chức và cá nhân cần đầu tư vào hệ thống bảo mật, kiểm soát truy cập và giám sát hoạt động của AI nhằm hạn chế nguy cơ rò rỉ dữ liệu và tấn công mạng.

Bên cạnh đó, nâng cao nhận thức về an toàn thông tin khi sử dụng AI giúp giảm thiểu rủi ro từ yếu tố con người. Khi bảo mật được đặt lên hàng đầu, trí tuệ nhân tạo sẽ được ứng dụng hiệu quả và an toàn hơn.

Kết luận

Tác hại của trí tuệ nhân tạo đang trở thành vấn đề đáng quan tâm trong quá trình phát triển và ứng dụng công nghệ hiện nay. Trước những thách thức đó, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo cần được kiểm soát thông qua khung pháp lý phù hợp, nâng cao vai trò của con người và chú trọng đào tạo kỹ năng trong thời đại số. Chỉ khi được phát triển một cách có trách nhiệm, AI mới có thể phục vụ con người và xã hội một cách bền vững.